Sẽ không phải những cuộc trò chuyện xã giao cuối năm. Chúng là những cuộc trò chuyện có khả năng giúp bạn nhìn lại rõ hơn phiên bản nào của bạn nên tiếp tục được nuôi dưỡng, và phiên bản nào cần được thay đổi trước khi bạn bước sang một năm mới nữa.

4 cuộc trò chuyện giúp bạn có thêm “dữ liệu” về bản thân mình. Đây là cách bạn tiếp cận năm mới không như một cột mốc thời gian, mà như một điểm dừng hiếm hoi, nơi bạn cần phải chậm lại và đối diện với những câu hỏi, những cuộc đối thoại mà thường ngày luôn có lý do để trì hoãn. 

Cuộc Trò Chuyện 1: Với Người Gần Gũi Nhất – Về Năng Lượng Người Đó Quan Sát Được Ở Bạn

Khác với môi trường công việc, nơi bạn thường được đánh giá bằng kết quả và hiệu suất, những mối quan hệ gần gũi phản ánh nhiều hơn về năng lượng sống của bạn. Người đó có thể là bạn đời, một người bạn thân lâu năm, hoặc một thành viên trong gia đình. 

Rất nhiều dấu hiệu cho thấy bạn đang lệch khỏi quỹ đạo của chính mình không xuất hiện dưới dạng một cuộc khủng hoảng rõ ràng. Những dấu hiệu này thường rất nhỏ: bạn khó ngủ hơn, dễ mất kiên nhẫn hơn, bạn để công việc len vào mọi không gian riêng, hoặc bạn phản ứng mạnh mẽ với những chuyện không đáng. Những thay đổi này diễn ra từ từ, đến mức chính bạn cũng quen dần và coi đó là “bình thường mới”. Thế nhưng những người gần gũi nhất với bạn sẽ thấy rõ những điều mà bạn không/chưa nhìn thấy về chính mình: khi bạn đang căng thẳng, khi bạn đang mất phương hướng, hay khi bạn đang ép mình làm những điều không thực sự phù hợp.

Vấn đề là trong cuộc sống hàng ngày, những người này thường không nói ra những điều quan sát được ở bạn, không phải vì không quan tâm, mà vì không muốn can thiệp quá sâu vào công việc của bạn, hoặc nghĩ rằng bạn đang kiểm soát tốt mọi thứ. Nhưng nếu bạn chủ động hỏi, bạn sẽ nhận được những góc nhìn vô cùng chân thật. Dưới đây là một vài câu hỏi/ vấn đề bạn có thể gợi mở trong cuộc trò chuyện: 

(1) Trong năm vừa rồi, có khoảnh khắc nào đối phương thấy bạn không còn giống trước đây không?

(2) Có điều gì trong cách bạn làm việc hoặc sống khiến đối phương âm thầm lo lắng không?

(3) Đối phương chưa đồng tình ở điểm nào về bạn nhất trong năm qua nhưng chưa nói ra? 

(4) Đối phương thấy bạn đang dành nhiều năng lượng nhất cho điều gì – và điều đó có đáng không?

(5) Một điều mà đối phương nghĩ là bạn nên làm khác đi trong năm tới?

Để cuộc nói chuyện này không dừng lại ở việc “nghe cho biết”, cách bạn tiếp nhận những gì được nói ra quan trọng không kém cách bạn đặt vấn đề. 

Khi người đối diện bắt đầu chia sẻ, đừng vội giải thích hay biện minh, ngay cả khi có một vài ý không quá dễ chịu. Việc bạn lắng nghe trọn vẹn, không ngắt lời, không vội phản ứng, chính là cách rõ nhất để thể hiện rằng sự thẳng thắn đó được đón nhận một cách nghiêm túc. Đồng thời, bạn cũng cần tự nhắc mình rằng người bạn chọn để trò chuyện là một mối quan hệ thân thiết. Vậy nên những điều người đó nói ra xuất phát từ mong muốn bạn sống tốt hơn, chứ không phải để phán xét hay làm tổn thương bạn.

Sau cuộc trò chuyện, đừng để mọi thứ dừng lại ở cảm xúc. Hãy cân nhắc kỹ những gì đã nghe và chọn ra một vài điểm cụ thể để điều chỉnh trong thực tế. Bạn không cần thay đổi mọi thứ cùng lúc, nhưng cần có hành động đủ rõ để người đối diện thấy rằng những chia sẻ của họ đã được lắng nghe và được suy nghĩ nghiêm túc. Bởi một cuộc trò chuyện chân thành chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó dẫn đến thay đổi, chứ không phải khi mọi thứ quay lại y như cũ.

Cuộc Trò Chuyện 2: Với Sếp Hoặc Leader – Về Sự Phát Triển Và Kỳ Vọng Hai Chiều

Cuộc trò chuyện thứ hai bạn cần có trước năm mới là với người quản lý trực tiếp, hoặc một leader có tiếng nói trong việc đánh giá tiềm năng và phân bổ cơ hội. Đây không phải là cuộc nói chuyện để xin thêm việc, hay đề xuất tăng lương 😀, mà là để hiểu rõ bạn đang đứng ở đâu trong bức tranh chung của tổ chức.

Trong môi trường công việc, cơ hội thường không tự tìm đến người “hy vọng sẽ được nhìn thấy”. Cơ hội được phân bổ dựa trên tín hiệu rõ ràng: ai đang được xem là người có tiềm năng để đầu tư tiếp, ai đang phù hợp để giữ ổn định ở vị trí hiện tại. Khi bạn không chủ động nói về định hướng phát triển, về điều mình muốn học, muốn thử và muốn xây dựng, tổ chức sẽ mặc định rằng bạn đang ổn với vị trí hiện tại. Và theo quán tính, bạn sẽ tiếp tục chỉ được giao những công việc “cần ai đó làm” thay vì những công việc “giúp bạn phát triển”.

Cuộc trò chuyện này giúp bạn đưa sự nghiệp ra khỏi trạng thái chờ đợi. Nó làm rõ (1) cách bạn đang được đánh giá, (2) những kỳ vọng trong thời gian tới, và (3) khoảng cách thực sự giữa vị trí hiện tại với bước tiếp theo.

Những câu hỏi bạn có thể chuẩn bị trước cho cuộc trò chuyện:

(1) Trong đánh giá của anh/chị, điểm mạnh rõ nhất của em là gì? Bên cạnh đó, điều gì đang cản trở em phát triển nhanh hơn?

(2) Nếu em muốn tiến tới vị trí [X] trong 1-2 năm tới, anh/ chị thấy em cần tập trung phát triển kỹ năng nào? Và có dự án nào sắp tới phù hợp để em rèn luyện không?

(3) Anh/chị kỳ vọng gì ở vị trí của em trong năm tới? Và điều gì sẽ khiến anh/chị cảm thấy em đã có bước tiến đáng kể?

(4) Em có thể đóng góp thêm giá trị gì cho đội nhóm/tổ chức mà hiện tại chưa làm được?

Làm thế nào để cuộc nói chuyện này thực sự có tác động? 

Đừng tiếp nhận phản hồi một cách thụ động. Hãy ghi lại những kỳ vọng cụ thể, những tiêu chuẩn đánh giá và những khoảng trống cần lấp đã trao đổi. Từ đó, bạn chủ động đề xuất một kế hoạch hành động với mốc thời gian rõ ràng để hai bên cùng điều chỉnh, thay vì để mọi thứ dừng lại sau khi bước ra khỏi phòng họp.

Với những phản hồi còn mơ hồ như “cần chủ động hơn” hay “cần giao tiếp tốt hơn”, bạn cần làm rõ bằng những câu hỏi cụ thể: “Anh/chị có thể cho em một ví dụ cụ thể về tình huống em có thể làm tốt hơn không?” Câu trả lời càng cụ thể, bạn càng dễ hành động. Cuối cùng, hãy chủ động đề xuất một buổi trao đổi tiếp theo sau 3 – 6 tháng. Bởi vì phát triển không phải là một cam kết đầu năm, mà là một quá trình cần được kiểm tra và tinh chỉnh liên tục.

Ở đây Linh có một lưu ý cho các bạn là: Nếu sau cuộc trò chuyện này, bạn vẫn không có kỳ vọng rõ ràng cho sự phát triển, hoặc không có không gian cho hướng đi mong muốn, đó là một dữ kiện quan trọng. Không phải để bạn thất vọng, mà để đánh giá lại mức độ phù hợp của môi trường hiện tại với con đường dài hạn mà mình đang muốn xây dựng.

Cuộc Trò Chuyện 3: Với Người Giỏi Đã Đi Trước – Về Những Sai Lầm Bạn Có Thể Tránh

Cuộc trò chuyện thứ 3 này nên được thực hiện với một người đã đi trước bạn đủ lâu để có trải nghiệm thực tế, thường là hơn bạn 5 – 10 năm trong lĩnh vực hoặc vai trò bạn đang hướng tới. Mục đích không phải chỉ để tìm thêm cảm hứng hay nghe lại một câu chuyện thành công đã được sắp xếp gọn gàng đẹp đẽ qua thời gian, mà còn về những thất bại họ đã gặp phải. Đó có thể là những quyết định sai trong quá khứ, những đánh đổi không cần thiết, hay những bài học được rút ra khi người đó nhìn lại hành trình của mình một cách thẳng thắn.

Việc học từ chính sai lầm của bản thân luôn tốn kém, không chỉ về thời gian và năng lượng mà đôi khi còn bằng những tổn thất, những cơ hội khó có thể lấy lại. Trong khi đó, có những bài học nếu được tiếp cận thông qua trải nghiệm của người đi trước sẽ giúp bạn nhìn thấy sớm những rủi ro trên con đường mình sắp đi, từ đó rút ngắn đáng kể quá trình thử rồi sai, tránh phải trả những cái giá không nhất thiết phải trả.

Một số chủ đề bạn có thể đề cập trong cuộc nói chuyện này: 

(1) Nếu quay lại được, điều gì anh/chị sẽ làm khác đi trong 3-5 năm đầu sự nghiệp?

(2) Sai lầm tốn kém nhất anh/chị từng mắc phải là gì? Và anh/chị đã học được gì từ đó?

(3) Kỹ năng nào anh/chị ước mình đã đầu tư phát triển sớm hơn?

(4) Lời khuyên nào mọi người thường đưa cho anh/chị mà thực tế lại không đúng?

(5) Với vị trí của em bây giờ, anh/chị sẽ khuyên NÊN làm gì và KHÔNG nên làm gì?

Một lưu ý quan trọng là hãy giữ cho cuộc trò chuyện này đúng bản chất của nó. Đừng biến nó thành một buổi “tìm việc” hay tìm kiếm cơ hội một cách gượng gạo. Khi mục đích thật sự là học hỏi, cuộc trò chuyện sẽ tự nhiên và cởi mở hơn rất nhiều. Sau buổi nói chuyện, một lời cảm ơn chân thành và việc quay lại chia sẻ những điều bạn đã áp dụng từ cuộc trò chuyện sẽ thể hiện sự trân trọng theo cách thuyết phục nhất. Những mối quan hệ tốt thường không bắt đầu từ kỳ vọng, mà từ việc bạn nghiêm túc đón nhận những gì mình đã được chia sẻ.

Cuộc Trò Chuyện 4: Với Chính Bản Thân – Về Những Gì Bạn Cần Buông Bỏ

Cuộc trò chuyện này không cần người đối diện, song lại là cuộc trò chuyện khó nhất. Bởi vì nó đòi hỏi bạn phải dừng lại, không để làm thêm, mà để bỏ bớt. Phần lớn chúng ta bước sang năm mới với một phản xạ quen thuộc: thêm mục tiêu mới, thêm kỹ năng mới, thêm dự án, thêm mối quan hệ. Rất hiếm khi có ai tự hỏi ngược lại: điều gì đang làm hành trang của mình nặng nề mà vẫn cố mang theo.

Sự thật là bạn không thể tiến lên nếu vẫn gánh quá nhiều thứ không còn phù hợp. Những niềm tin cũ về bản thân từng giúp bạn an toàn, nhưng giờ lại giới hạn bạn. Những mối quan hệ từng quan trọng, nhưng hiện tại chỉ tiêu hao năng lượng. Những thói quen từng hiệu quả, giờ thì không. Và cả những cam kết được đưa ra trong một phiên bản cũ của bạn, mà hiện tại bạn không còn muốn tiếp tục nữa.

Buông bỏ không phải là chấp nhận thất bại. Buông bỏ là thừa nhận rằng bạn đã thay đổi, và những thứ từng có ý nghĩa không nhất thiết phải đi cùng bạn mãi. Rất nhiều sự mệt mỏi không đến từ việc bạn làm quá nhiều, mà từ việc bạn giữ lại quá lâu những thứ không còn phục vụ cho con người bạn đang trở thành. Hãy tự hỏi:

(1) Niềm tin nào về bản thân không còn đúng nữa nhưng bạn vẫn đang giữ? 

(2) Mối quan hệ nào đang tiêu hao năng lượng nhiều hơn là mang lại giá trị?

(3) Thói quen nào bạn đang duy trì chỉ vì “quen” chứ không phải vì nó còn hiệu quả?

(4) Cam kết nào bạn đã đưa ra nhưng giờ không còn phù hợp với con người mình muốn trở thành?

(5) Nỗi sợ nào đang ngăn cản bạn thử những điều mới?

Một cách hữu ích là chia trang giấy thành ba phần: 

(1) Cột 1: Những gì đang kéo bạn lùi lại: Niềm tin, mối quan hệ, thói quen, cam kết…

(2) Cột 2: Tại sao bạn vẫn đang giữ chúng: Sợ hãi, tội lỗi, sự quen thuộc, áp lực xã hội…

(3) Cột 3: Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn buông bỏ: Tốt nhất và tệ nhất

Sau khi hoàn thành, hãy chọn ra một vài điều mà bạn cam kết sẽ “buông tay” trong năm tới. Quan trọng hơn, hãy xác định hành động cụ thể cho việc buông bỏ đó. Có thể là đặt ranh giới rõ hơn, dừng một cam kết, thay đổi một thói quen nhỏ, hoặc cho phép bản thân thử một điều từng né tránh. 

Lời Kết: Hãy Chọn Sự Rõ Ràng!

Bốn cuộc trò chuyện này có một điểm chung là không phải để giúp bạn tìm ra câu trả lời hoàn hảo cho năm mới. Chúng giúp bạn giảm sai số trong những lựa chọn sắp tới. Thay vì tiếp tục ra quyết định dựa trên cảm giác, thói quen hoặc kỳ vọng cũ, bạn bắt đầu có thêm góc nhìn thực tế: về tác động của mình lên người khác, về vị trí thật của mình trong tổ chức, về những rủi ro đã từng xảy ra, và về những gánh nặng không còn cần thiết.

Khi đã có những góc nhìn đó, bạn sẽ nhận ra một điều có vẻ nghịch lý: rất nhiều bước tiến không đến từ việc cố gắng hơn, mà từ việc dừng lại đúng lúc. Năm mới không cần bắt đầu bằng sự hưng phấn hay một kế hoạch dày đặc. Nó cần bắt đầu bằng sự tỉnh táo: tỉnh táo để biết mình đang đứng ở đâu, mình đang tiêu hao năng lượng cho điều gì, và mình có thực sự muốn tiếp tục quỹ đạo hiện tại hay không.

Nếu phải chọn một điều mang theo sang năm mới, Linh khuyên bạn hãy chọn sự rõ ràng. Rõ ràng đến từ những cuộc trò chuyện có thể không dễ đối mặt nhưng cần thiết. Và chính từ sự rõ ràng đó, những quyết định tiếp theo – dù lớn hay nhỏ – sẽ bớt cảm tính, bớt trả giá, và gần hơn với cuộc sống mà bạn thực sự muốn xây dựng.

Bạn sẽ bắt đầu với cuộc trò chuyện nào?